Zgierz

Zgierz jest jednym z najstarszych miast w regionie. Rozwój zawdzięcza przemysłowi tkackiemu, który rozwinął się w mieście w XIX wieku. Miasto jest siedzibą powiatu zgierskiego.

Powierzchnia: 4 232 ha

Opis

Historia miejscowości

Mówiąc o współczesnym Zgierzu myślimy o osadzie, która swój początek miała po prawej stronie rzeki Bzury. Jednak wykopaliska z lewej strony rzeki wskazują na to, że w III w. osada znajdowała się właśnie tam. Na tym terenie znaleziono: narzędzia, ozdoby i naczynia z brązu, żelaza i wypalonej gliny.

A sama miejscowość jest jedną z najstarszych w województwie, pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 23 marca 1231 r. i została sporządzona przez biskupa kujawskiego Michała. Prawa miejskie uzyskał Zgierz przed 1288 r. O Zgierzu (Shegrz) wspomina się w czerwcu 1318 r. w akcie, według którego opłaty za przewóz towarów przez miasto mają być przekazywane na rzecz księcia Władysława Łokietka.

W 1504 r. Zgierz uzyskał przywilej organizowania jarmarków raz w tygodniu. Miasto rośnie powoli. Akta z 1576 r. podają, że w Zgierzu było: 17 rzemieślników, 5 karczm, 3 gorzelnie, 6 przekupniów i 2 komorników oraz 37 łanów uprawnego pola (1110 morgów), 91 domów w których mieszkało 698 mieszkańców. Dla porównania: Łęczyca miała wówczas 1150, a Piątek 850 mieszkańców. Zgierz ucierpiał bardzo podczas „potopu” szwedzkiego, po którym w mieście zostało 10 domów i 70 mieszkańców. Miasto bardzo powoli dźwigało się ze zniszczeń. Po niemal 150 latach, mieszka tam niespełna 500 osób. W 1793 r. Zgierz znalazł się na terenie zaboru pruskiego. Utworzony wówczas powiat zgierski, mimo zmian politycznych po roku 1815 przekazujących go pod zabór rosyjski, przetrwał aż do roku 1867. Dopiero początek XIX w. przyniósł jakieś zmiany, rozwój Zgierza szedł w parze z ożywieniem gospodarczym w całym regionie. W marcu 1821 r. została podpisana tzw. „Umowa Zgierska” przez członków Komisji Przemysłowej Województwa Mazowieckiego ze specjalistami polskimi i niemieckimi w dziedzinie przędzalnictwa, tkactwa, farbiarstwa i wykończalnictwa.

Wraz z przybyciem osadników z Prus, Saksonii i Poznania rozwinęło się Nowe Miasto, po lewej stronie Bzury. O ulokowaniu przemysłu włókienniczego zdecydowała obfitość lasów z których drewno służyło do budowy, woda odpowiednia do foluszy oraz korzystne położenie komunikacyjne z Włocławka przez Łęczycę do Piotrkowa oraz z Kalisza do Warszawy. Napływ ludności spowodował, że na równi egzystowały tutaj trzy kultury.

Z czasem miasto zajęło pierwsze miejsce w Królestwie Polskim wśród wszystkich producentów sukna. Eksport ze Zgierza kierowany była nawet do Chin. Wzrost liczby mieszkańców był lawinowy, w 1828 r. było ich 3 162 osoby, a w 1865 r. 10 300 osób. W 1880 r. było czynnych 48 większych i 64 mniejszych fabryk zatrudniających 8.000 ludzi.

W początkach XX w. Zgierz stawał się także ważnym węzłem komunikacyjnym, zyskał połączenie tramwajowe z Łodzią, kolejowe z linią Warszawsko-Kaliską i Łódź-Zgierz-Kutno, a nawet kolejkę wąskotorową do Ozorkowa.

W dwudziestoleciu międzywojennym, pomimo dominacji Łodzi, Zgierz radził sobie doskonale, a dowodem dobrego okresu miasta jest wiele reprezentacyjnych budynków. O ulokowaniu przemysłu włókienniczego zdecydowała obfitość lasów, z których drewno służyło do budowy, woda odpowiednia do foluszy oraz korzystne położenie komunikacyjne z Włocławka przez Łęczycę do Piotrkowa oraz z Kalisza do Warszawy.

Po wkroczeniu Niemców do Zgierza, życie miasta zmieniło się, Żydów wysiedlono do Łodzi, zmieniono nazwę miasta na Görnau, w 1942 r. miała miejsce publiczna egzekucja 100 Polaków – będąca bardzo smutną kartą w historii miasta.

Po II wojnie światowej nadal w Zgierzu dominował przemysł lekki, jednym z największych pracodawców były Zakłady Przemysłu Barwników „Boruta” w Zgierzu.

Miejsca warte odwiedzenia

  • Kościół pw. św. Katarzyny – Zabytkiem dominującym nad miastem jest kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej, jest to monumentalna neogotycka świątynia. Powstała w latach 1910–1924. W 1930 r. łódzki biskup Wincenty Tymieniecki dokonał aktu konsekracji kościoła. W trakcie okupacji niemieckiej w kościele mieścił się magazyn wojskowy. 60 metrowa wieża kościelna góruje nad miastem, stając się jego symbolem. Smukłości kościołowi dodaje to że wzniesiony został na wzgórzu, a prowadzi do niego kilkadziesiąt schodów. W miejscu tym stała wcześniej drewniana fara św. Mikołaja, która powstała w momencie uprzemysłowienia miasta.
  • Kościół pw. Chrystusa Króla – świątynia wybudwana została w 1907 roku przez zgierskich mariawitów. Po II wojnie światowej przeszedł w ręce kościoła katolickiego.
  • Miejski Zakład Kąpielowy – budynek powstał w 1927 roku i posiadał drugi w Królestwie Polskim kryty basen. Ówcześnie najnowocześniejszy i bardzo eksluzywny zakład kąpielowy w regionie. Oprócz basenu znajdowało się również 17 wanien, łaźnie parowe, gabinet masażu, 11 kabin natryskowych oraz urządzenia do kąpieli słonecznych.
  • Muzeum miejskie – Podczas zwiedzania Zgierza należy pamiętać o Muzeum Miasta Zgierza, w którym znajduje się unikatowa wystawa wnętrz mieszczańskich z XIX i XX wieku. Wyjątkowa jest wystawa utensyliów, godne polecenia są perłowe łyżki do sałatek w postaci muszli. Muzeum mieści się w klasycystycznym, otynkowanym budynku powstałym w 1828 roku. Jego właścicielami od lat 40. XIX w. aż do stycznia 1945 r. była rodzina Cyplów (Zippel). Na osi budynku znajduje się ryzalit zwieńczony attyką ozdobioną sztukateriami i postaciami kamiennych lwów, stąd kamienica zwana jest „Domem pod lwami”. Parter budynku przeznaczony był na pomieszczenia produkcyjne i warsztat, zaś piętro na mieszkania.
  • Budynek dawnej szkoły ewangelickiej wzniesiony w latach 1820–1830, mieści dziś Państwową Szkołę Muzyczną. 
  • Domy tkaczy Prawa strona Bzury to Nowe Miasto, w którym odnaleźć można klasyczną zabudowę XIX-wieczną. By ochronić domy i układ urbanistyczny powstał projekt Park Kulturowy „Miasto Tkaczy”, który ma za zadanie ratować w profesjonalny sposób zabytki miasta związane z tekstylnym rozwojem. Rewitalizowane domy i obszary są wzorcowym przykładem zabudowy przemysłowej z początku XIX w. Domy tkaczy, które przypominają historię rozwoju Zgierza zachowały się jeszcze w kilku miejscach, w ramach współpracy z norweskimi pracowniami (przodującymi na świecie w renowacji architektury drewnianej), udało się odnowić domy, a następnie trzy także translokować, na obszar Parku Kulturowego. Oprócz renowacji domów, dokonano odtworzenia historycznego wyglądu i atmosfery ulic Narutowicz i Rembowskiego. W efekcie przywrócona zostanie także zabudowa historyczna Rynku Nowego Miasta. Charakterystyczne dla tych domów są ciekawe zdobienia np. wnęki z profilowanymi kolumnami.

Przez Zgierz przebiega kilka szlaków turystycznych, w tym czerwony szlak pieszy „Szlak okrężny wokół Łodzi”.

Charakterystyka zagospodarowania turystycznego

Zgierz, położony w aglomeracji łódzkiej, posiada bogatą bazę noclegową, ukierunkowaną na klienta biznesowego i podróżnego. W centrum miasta nie brakuje restauracji i barów.

W mieście znajduje się jedno z najstarszych w kraju basenów krytych. Przy granicy z Łodzią znajduje się spory ośrodek wypoczynkowy „Nowa Gdynia” z basenem, kortami do tenisa i squasha, czy siłownią. Na północ od centrum Zgierza znajduje się ośrodek sportowy „Malinka” z zimowym stokiem narciarskim, boiskiem sportowym, lodowiskiem, kąpieliskiem. W centrum Zgierza w parku miejskim uruchomiony został park linowy.

Inne

Więcej informacji o miejscowości i okolicach można znaleźć na stronie:

Informacje o urzędzie gminy znajdują się na karcie poświęconej samorządowi.