Tomaszów Mazowiecki

Miasto położone jest w dwóch regionach historyczno-kulturowych, bowiem dzielnice po lewej stronie Pilicy to Mazowsze natomiast po prawej stronie rzeki to Małopolska. Miasto jest siedzibą powiatu tomaszowskiego.

Powierzchnia: 4 142 ha

Opis

Historia miejscowości

Historia miasta zaczyna się w końcu XVIII w. Po odkryciu złóż rud syderytowych wybudowano pierwszy piec do wytapiania surówki. Odkryte pokłady okazały się jednak mało obfite, w wyniku czego wieś – zwana od XIX w. Tomaszowem – upadła. W 1818 r. Antonii Ostrowski założył nową osadę przemysłowo-handlową. W 1830 r. uzyskał prawa miejskie odpowiednie dla miast prywatnych. Regulacja miasta miała zostać przeprowadzona w 1831 r., ale zatrzymał to wybuch powstania listopadowego.

W powstanie zaangażowali się mieszkańcy ziem ujazdowskich, z Antonim Ostrowskim na czele. Dobra Ostrowskich skonfiskowano, a sam Antonii został skazany zaocznie na śmierć. Rozwój miasta został na chwilę zahamowany, jednak już w 1844 r. Tomaszów otrzymał przywileje miast fabrycznych – takie same jak Łódź i Zgierz. W 1884 r. miasto połączono linią kolejową z Koluszkami. Pozycja Tomaszowa jako centrum włókienniczego rosła bardzo szybko.

W 1905 r. robotnicy tomaszowscy poparli postulaty gospodarcze i polityczne wysuwane w czasie rewolucji. Wspierali oni także strajk szkolny.

W czasie I wojny światowej miasto podlegało okupacji Niemieckiej, która wyniszczała je w znacznym stopniu. 12 listopada 1918 r. tomaszowska POW wraz z harcerzami i milicją robotniczą rozbroili niemiecki garnizon.

W okresie międzywojennym miasto stanowiło ośrodek przemysłu włókienniczego i chemicznego. Rozwijała się oświata, zarówno na poziomie podstawowym, jak i zawodowym i średnim.

Gdy wybuchła II wojna światowa Tomaszów Mazowiecki został włączony do Generalnego Gubernatorstwa. Ludność miejscowa buntowała się przeciwko okupantowi wstępując m.in. do AK. Podczas wojny zginęło ok. 5700 tomaszowian, prawie zupełnie wymordowano tomaszowskich Żydów.

Po wojnie znacząco poszerzono zakres terytorialny Tomaszowa, uruchomiono wiele przedwojennych zakładów przemysłowych.

Miejsca warte odwiedzenia

  • Pałac Ostrowskich – pałac zbudowany został w 1812 r. w stylu klasycystycznym. Pierwotna parterowa bryła pałacu została z biegiem lat znacznie urozmaicona. Dziś pałac jest budynkiem asymetrycznym, ze znacznie wyższą wieżą, przylegającą do budynku od strony zachodniej oraz dawną oranżerią i kaplicą pałacową od strony wschodniej. Poza urozmaiconymi elementami przestrzennymi, pałac charakteryzuje się oszczędnym detalem architektonicznym, nawiązującym przede wszystkim do renesansu. W wyniku przebudów styl budynku zmienił się na romantyczny. Obecnie mieści się tu Muzeum Regionalne.
  • Kościół pw. św. Antoniego Padewskiego – świątynia została wzniesiona w latach 60. XIX w. w stylu neorenesansowym jako trójnawowa bazylika. W latach późniejszych była kilkakrotnie przebudowywana (m.in. w 1892 r.). Charakterystycznym elementem architektonicznym budowli są dwie wieże umieszczone od frontu. Zwraca uwagę napis umieszczony nad wejściem na frontonie: „Soli Deo Laus et Gloria" ("Samemu Bogu cześć i chwała").
  • Kościół ewangelicki pw. Świętej Trójcy – jest to najstarsza murowana świątynia w Tomaszowie Mazowieckim. Została wzniesiona w pierwszej połowie XIX w. w stylu klasycystycznym i jest jednym z najcenniejszych zabytków w mieście. Świątynia została wybudowana z inicjatywy hrabiego Antoniego Ostrowskiego. W ten sposób chciał on zachęcić niemieckich osadników do przyjazdu do Tomaszowa. Ostrowski w 1823 r. przeznaczył 75 rubli na budowę świątyni, oddał również bezpłatnie materiały budowlane.
  • Kościół ewangelicki Najświętszego Zbawiciela  – świątynia została wybudowana w latach 1897–1902 w stylu neogotyckim. Do dziś świątynia służy społeczności tomaszowskich protestantów.
  • Ratusz miejski – monumentalny budynek ratusza pochodzi z okresu międzywojennego i świadczy o ówczesnej wysokiej randze Tomaszowa Mazowieckiego. Został ukończony w 1927 roku. Jest to jeden z najmłodszych ratuszy w województwie łódzkim, a jednocześnie jeden z najciekawszych.
  • Na obrzeżach miasta znajduje się Skansen Rzeki Pilicy . Wyjątkowość miejsca polega na tym, że jest to jedyny w Polsce obiekt poświęcony rzece. Można tu zobaczyć m. in. stary młyn wodny, sprzęt wojskowy wydobyty z dna rzeki, czy zabytkowe obiekty ze Spały.
  • Rezerwat geologiczny „Niebieskie źródła” . Rezerwat przyrody o wybitnych walorach estetycznych i krajobrazowych, chroni unikatowe źródła krasowe. Ich wyjątkowość polega na tym, że wybijany przez nie piasek widziany przez taflę wody przybiera w zależności od pogody różne odcienie zieleni i błękitu.

Przez tereny miasta przechodzą także 3 szlaki turystyczne, w tym konny i samochodowe.

Charakterystyka zagospodarowania turystycznego

Zagospodarowanie turystyczne jest dobrze rozwinięte na terenie miasta. Znajdziemy tutaj takie obiekty bazy turystycznej jak hotele, usługi noclegowe, schronisko młodzieżowe, restauracje, puby, pizzerie, ośrodki sportu i rekreacji czy też kluby i bary.

Inne

Więcej informacji o miejscowości i okolicach można znaleźć na stronie:

Informacje o urzędzie gminy znajdują się na karcie poświęconej samorządowi.