Pabianice

Pabianice są drugim co do liczby mieszkańców miastem aglomeracji łódzkiej. W mieście zachował się Dwór Kapituły Krakowskiej oraz kościół z XVI w. Interesująca jest także zabudowa z XIX w. związana z przemysłem włókienniczym.

Powierzchnia: 3 317 ha

Opis

Historia miejscowości

Pabianice powstały zapewne na przełomie X i XI w. jako niewielka osada na brzegu Dobrzynki. Nazwa miejsca wzięła nazwę prawdopodobnie od Fabiana, który był założycielem. W II połowie XII w. Pabianice stały się wsią kościelną – dóbr krakowskich. Przez następne prawie dwieście lat okolice dotknęła duża stagnacja. Wszystko zmieniło się na przełomie XIII i XIV w. kiedy kapituła dóbr kompleksu ziemi sieradzkiej została ulokowana w Pabianicach. Nie wiadomo dokładnie kiedy Pabianice zostały miastem, bo dokumenty miejskie spłonęły w XVI w. Starano się o lokację od końca XIII w., jednak historycy przyjmują, że nastąpiło to w połowie XIV w., najczęściej przyjmuje się lata 1342–1354, czyli czas powstania parafii. Rozwój Pabianic tak jak i wielu innych miast w Polsce przypadł na XVI i XVII w. Choć mieszkało tutaj tylko ponad 1000 osób, to miasto rozwijało się prężnie. W mieście istniały cechy rzemieślników m.in. kołodziejów, kowali, piekarzy, rzeźników, sukienników, szewców, kuśnierzy i białoskórników (wytwórców zamszu). Przywilej cechowy ww. cechów nadany został 31.08.1553 r., a potwierdził go dwa lata później Zygmunt August.

Miasto w końcu XVIII w. miało już tylko 300 mieszkańców. Pabianice upadały, wpływały na to epidemie, pożary, a także wiele grabieży. Brak murów obronnych dawał się miastu we znaki, gdyż stawało się ono łatwym łupem wojsk, także tych nieopłacanych polskich.

Pabianice były własnością kościelną do końca istnienia Rzeczpospolitej. Po 1793 r. zostały sekularyzowane przez Prusaków, stając się ekonomią rządową.

Po przyłączeniu do Królestwa Polskiego przyszedł czas prosperity. Okolice zostały przeznaczone pod rozbudowę przemysłu włókienniczego i sukienniczego w kalisko-mazowieckim okręgu przemysłowym. Do miasta ściągano fachowców i pracowników, liczba ludności rosła. Największym zakładem przemysłowym Pabianic była wówczas firma włókiennicza Krusche-Ender.

Czas rozwoju przemysłowego miasta, to także napływ Niemców i Żydów. W 1848 r. w mieście było 34 % protestantów i 15 % Żydów. W 1913 r. była ona czwartym co do wielkości zakładem włókienniczym w kraju. W dniu rozpoczęcia I wojny światowej Pabianice miały 48 000 mieszkańców.
II wojna światowa rozpoczęła się w Pabianicach 3 września 1939 r. bombardowaniem, już 8 września weszli do miasta Niemcy. W 1940 r. powstało getto dla mieszkańców żydowskich, w którym wielu z nich zmarło z powodu epidemii, wielu zostało wywiezionych do obozu zagłady do Chełmna nad Nerem. Miasto zostało wcielone do Rzeszy i przeznaczone do germanizacji. Ludność zmuszano do pracy w zakładach włókienniczych produkujących głównie tkaniny na mundury i bieliznę dla niemieckich żołnierzy. Planowano również gruntowną przebudowę miasta, by odpowiadało ono niemieckim standardom. W 1941 r. w zachodniej części Pabianic Niemcy rozpoczęli budowę dzielnicy mieszkaniowej dla niemieckich kolonistów. Armia Czerwona wkroczyła do miasta 19 stycznia 1945 r., odbijanie Pabianic zostało okupione wieloma ofiarami, gdyż wiązało się z bombardowaniem.
Po wojnie miasto odbudowało się ze strat i stało się ośrodkiem przemysłu lekkiego.

Miejsca warte odwiedzenia

  • Dwór obronny kapituły krakowskiej nazywany przez mieszkańców „zamkiem” jest cennym zabytkiem polskiej architektury renesansowej. Dwór założono na planie romboidu zbliżonego do kwadratu, posiada on dwa alkierze znajdujące się na przeciwległych narożach. Dwór jest trzygondygnacyjny, podpiwniczony, zwieńczony wysoką, ozdobną attyką. Obiekt jest zwrócony frontem na południe, od południa i północy posiada arkadowe wnęki. Bryłę obiektu dodatkowo urozmaica ćwierćkolista, XIX-wieczna baszta od strony zachodniej czy detale takie jak łacińska inskrypcja nad jednym z okien. Wyrzeźbione po łacinie „Sic Transit gloria mundi” oznacza „Tak przemija chwała świata”. We wnętrzu dworu można podziwiać zachowane drewniane stropy i malowidła ścienne z XVI w.
  • Kościół pw. św. Mateusza powstał w miejscu drewnianej świątyni, która spłonęła w 1532 r. 50 lat po pożarze kanonik Paweł Dembski podpisał w imieniu kapituły krakowskiej kontrakt na budowę murowanego kościoła z murarzem Ambrożym Włochem. Decyzja o wybudowaniu świątyni w tym miejscu zapadła zaraz po wzniesieniu położonego w pobliżu dworu kapituły krakowskiej. Budowa kościoła zakończyła się w 1588 r., wtedy też poświęcono świątynię. Jest to murowana, trójnawowa, bazylikowa świątynia z transeptem i półkolistą absydą zamykającą prostokątne prezbiterium. Świątynię zbudowano na planie krzyża, jest zorientowana w kierunku wschodnim. Wyniosła, zbudowana na planie czworoboku, w wyższych partiach ośmioboczna wieża znajduje się w zachodniej części obiektu. W 1865 r. zyskała swój obecny kształt, pierwotnie była niższa, kryta baniastym hełmem. Obecnie jest zwieńczona piramidalnym nakryciem neogotyckim z zegarem i krzyżem na szczycie. Główne wejście do świątyni znajduje się na dole wieży. Renesansowy portal przy głównym wejściu do kościoła, znajdującym się w wieży zdobi herb kapituły krakowskiej i miasta Pabianic – trzy korony. Nad dawnym, zamurowanym wejściem na północnej ścianie kościoła wyryty jest napis: „Beati qui habitant in domo Tua Domine” – „Błogosławieni, którzy przebywają w domu Twoim", obok łacińskiej sentencji religijnej znajduje się podpis: „Jakub Fusski, muliarz krakowski rękami własnemi wykonał (...) 1585". Interesujące są dwie tablice pamiątkowe z kamienia ku czci kanoników – fundatorów kościoła z XVI w. i księżnej Judyty z XVII w.
  • Klasycystyczny kościół ewangelicko-augsburski pw. św. Piotra i św. Pawła, został wzniesiony w 1827-1831 roku. Kościół miał pierwotnie inną konstrukcję, po części drewnianą. Kościół ulokowany na podmokłym gruncie ulegał stopniowej destabilizacji aż w końcu go rozebrano. Obecny kształt obiektu jest dziełem architekta T. Markiewicza. Obiekt jest zbudowany w stylu klasycystycznym. Nawa główna położona na planie koła jest kryta stożkowym, blaszanym dachem zwieńczonym latarnią. Zarówno prezbiterium jak i kruchta zbudowane są na planie prostokąta. Fronton jest bardzo bogaty w detale, zwieńczony wieżą z zegarem. U nasady frontonu umieszczono figury św. Piotra i św. Pawła dłuta A. Pruszyńskiego. Ściany zewnętrzne świątyni są podzielone murowanymi płycinami, a okna otoczone boniowanymi obramowaniami. W odnowionej świątyni odbywają się msze święte, a ze względu na świetną akustykę wnętrza, można tu też posłuchać koncertów. Obok kościoła znajduje się budynek pastoratu, wzniesiony na początku XX w. w stylu neogotyckim.
  • Kompleks budynków fabrycznych . Eklektyczne, pastelowe Biuro Główne zakładów firmy Krusche i Ender, pałac znajdujący się obok i budynek dawnej tkalni po drugiej stronie ul. Zamkowej to symbole XIX-wiecznej potęgi i bogactwa pabianickich fabrykantów.
  • Domy tkaczy z XIX w.
  • Neogotycki kościół pw. NMP z 1898 roku.
  • Warto również zobaczyć: cmentarz ewangelicki, (znajduje się tu grobowiec rodzinny pabianickich przemysłowców Krusche oraz Enderów), cmentarz żydowski i cmentarz parafialny z kwaterami wojennymi z I i II wojny światowej.

Przez Pabianice przebiegają liczne szlaki turystyczne, w tym czerwony szlak pieszy „Szlak okrężny wokół Łodzi”.

Charakterystyka zagospodarowania turystycznego

Pabianice to znaczny ośrodek miejski w aglomeracji łódzkiej. Przez miasto przebiega droga krajowa nr 14 i 71, dla tego w mieście znajduje się wiele punktów noclegowych, ukierunkownych na klienta biznesowego i podróżnego. W centrum miasta nie trudno znaleźć restauracje czy puby, zwłaszcza na ulicy Zamkowej i Warszawskiej.

W mieście działa kręgielnia, basen, klub bilardowy, boiska sportowe oraz kino „Tomi”.

Inne

Więcej informacji o miejscowości i okolicach można znaleźć na stronie:

Informacje o urzędzie gminy znajdują się na karcie poświęconej samorządowi.